Hotline 247
04 6662 6362
 
Hà Nội
0968 378 899
 
Hồ Chí Minh
01289 777 888

Tiến tới việc đẩy lùi bệnh sốt rét

BioMedia

Ký sinh trùng sốt rét ký sinh trong nước bọt của muỗi cái, và thông qua vết muỗi cắn, chúng xâm nhập mạch máu rồi cứ trú lại gan. Tại gan, chúng phát triển rồi lây nhiễm vào các tế bào hồng cầu; phát triển, tái tạo và phá vỡ tế vào gây ra các đợt sốt rét theo chu kỳ của người bệnh. Chính vì sự phức tạp trong cơ chế gây bệnh này của sinh sinh trùng sốt rét nên các nhà khoa học gặp nhiều khó khăn trong vấn đề điều trị và tạo ra vaccine chống lại.

Nguồn: nature.com

Tuy nhiên, bác sỹ Jonathan Kurtis, giám đốc trung tâm Internationl Health Research tại bệnh viện Rhode Island (Mỹ), và cộng sự đã có một bước tiến triển mới khi tìm ra protein có tên gọi PfSEA-1 trong ký sinh trùng. Các nhà khoa học đã lấy mẫu máu của nhưng trẻ em 2 tuổi người Tanzania (lưới tuổi nhỏ nhất phát hiện thấy những trương hợp đề kháng với ký sinh trùng sốt rét) để lấy kháng huyết tương (anti- PfSEA-1). Cùng với đó, gen mã hóa cho PfSEA-1 được tách và nhân bản trong plasmid của vi khuẩn E.coli. Qua bước nhưng bước thử nghiệm in vitro, phân tích di truyền và tiêm những protein tái tổ hợp (recombinant PfSEA-1) vào 5 nhóm chuột thí nghiệm. Kết quả cho thấy nhưng con chuột này có khả năng sống sót cao hơn so với những con không được tiêm kháng nguyên sau khi cho ký sinh trùng xâm nhập vào.

Trong những thử nghiệm tiếp theo, các nhà khoa học đã lấy mẫu máu của 453 trẻ em 2 tuổi người Tanzania (lưới tuổi nhỏ nhất phát hiện thấy những trường hợp đề kháng với ký sinh trùng sốt rét) cũng đã tìm thấy kháng nguyên PfSEA-1. Có khoảng 1/20 trẻ có xuất hiện kháng thể tự nhiên với PfSEA-1, và trong số những trẻ em này không có trường hợp nào mắc bệnh sốt rét nặng.

Các nhà nghiên cứu cũng đã kiểm tra mẫu máu của 138 trẻ em trai và nam giới từ một vùng sốt rét lưu hành tại Kenya. Những người có mức độ phát hiện các kháng thể tự nhiên với PfSEA-1 có nồng độ ký sinh trùng thấp hơn 50% so với những người không có kháng thể.

Bác sỹ Kurtis bày tỏ hy vọng về triển vọng của một vaccine nhắm đích protein này, nhưng cho biết vaccine tương lai tốt nhất có khả năng sẽ kết hợp phương pháp này với biện pháp khác để tấn công các ký sinh trùng trên nhiều phương diện.

Gần đây, có một sự kiện cũng liên quan đến bệnh sốt rét được nhiều người quan tâm đó là Giải Nobel Y học 1015 một phần được trao cho Youyou Tu (Trung Quốc) khám phá ra Artemisinin, một loại thuốc làm giảm đáng kế tỉ lệ tử vong ở những người bị bệnh sốt rét.

Từ năm 1967, YouYou tu tham gia một dự án quốc gia phòng chống sốt rét của Trung Quốc và bước ngoặt dẫn tới thành công này của bà là Artemisia annua L.  được chiết xuất từ cây Thanh hoa hoa có tác dụng ức chế sự phát triển của ký sinh trùng sốt rét. Tuy nhiên, những sự thành công lại không đến với những thử nghiệm tiếp theo. Vì vậy, lật lại câu viết trong 1 đơn thuốc cổ "Một lượng ít Thanh hoa hoa ngâm với 2 lít nước, vắt ra nước cốt và uống hết", Youyou Tu nhận thấy nhiệt độ có thể phá hủy các thành phần trong dịch chiết nên về sau các thí nghiệm của bà được làm tại nhiệt độ thấp hơn. Bà tiếp tục tách chiết những thành phần có tính axit và trung tính của cây để đến ngày 4/10/1971, bà có được một dịch chiết không gây độc, trung tính mà mang lại hiệu quả 100% chống lại ký sinh trùng Plasmodium trên thí nghiệm với chuột và khỉ .

Nhưng thử nghiệm lâm sàng trên người tại Hải Nam (TQ) với bệnh nhân nhiễm cả Plasmodium vivaxPlasmodium falciparum cũng mang lại những kết quả đáng khích lệ với loại chiết suất này. Và sau cùng là việc kết tinh một chất có khối lượng 282 Da, công thức phân tử là C15H22O5, chính là thành phần hoạt động chính của chiết suất. Bà đặt tên cho hợp chất này là “qinghaosu” (hoặc artemisinin; su có nghĩa là "yếu tố cơ bản" trong tiếng Trung Quốc), sau được phát triển thành dihydroartemisinin một loại thuốc mới có tác dụng hơn.

Nhờ những đóng góp và công trình nghiên cứu kể trên, hy vọng trong thời gian không xa bệnh sốt rét sẽ sớm được hạn chế, đẩy lui và giảm thiểu số lượng người tử vong do căn bệnh này gây ra.

Tài liệu tham khảo:

1. WHO. The World Malaria Report. WHO; Switzerland: 2012.

www.who.int/malaria/publications/world_malaria_report_2012/en/index.html

2. The 2015 Nobel Prize in Physiology or Medicine is awarded with one half jointly to Dr. William C. Campbell and Professor Satoshi Ōmura, the other half to Professor Youyou Tu.

http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/advanced-medicineprize2015.pdf

3. Jonathan D. Kurtis et al. “Antibodies to PfSEA-1 block parasite egress from RBCs and protect against malaria infection”. Science, 2014 May 23; 344(6186): 871–877.

4. Youyou Tu. “The discovery of artemisinin (qinghaosu) and giftsfrom Chinese medicine”. Nature Medicine 17, 1217–1220 (2011).

Dịch giả Nguyễn Bỉnh Hiếu

Các bài viết cùng chủ đề

Tiến tới việc đẩy lùi bệnh sốt rét

Ký sinh trùng sốt rét ký sinh trong nước bọt của muỗi cái, và thông qua vết muỗi cắn, chúng xâm nhập mạch máu rồi...

Sự ra đời của cây phát sinh chủng loại hoàn chỉnh giúp giải đáp thắc mắc về mối liên hệ giữa con người và hàng triệu loài sinh vật trên trái đất

Bạn có từng đặt câu hỏi về mối liên hệ giữa bạn và một con gấu túi mũi trần hay một con trùng amip? Sự...