Hotline 247
04 6662 6362
 
Hà Nội
0968 378 899
 
Hồ Chí Minh
01289 777 888

Tại sao bộ não của chúng ta cần ngủ, và điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta không ngủ đủ giấc

BioMedia

Bất cứ ai trong chúng ta cũng đã đều trải qua những ảnh hưởng của của việc thiếu ngủ: cảm thấy mệt mỏi và cáu kỉnh, hoặc cảm thấy khó tập trung. Thực sự, giấc ngủ trở nên quan trọng với bộ não của chúng ta hơn là chúng ta tưởng.

Mặc dù khi ngủ dường như não bộ của chúng ta đang đi vào trạng thái tắt, nhưng thực sự nó vẫn không ngừng hoạt động. Với những gì ta đã biết từ việc nghiên cứu các mô hình hoạt động điện não đồ trong lúc ngủ, bộ não của chúng ta sẽ chủ yếu xoay quanh hai mô hình chính: rapid eye movement – REM và slow-wave.

Slow-wave xảy ra nhiều hơn vào thời điểm đầu buổi đêm, đặc trưng bởi nhịp chậm của hoạt động điện não đồ tại phần lớn các tế bào não (xảy ra 1-4 lần/ giây). Sau đó, chúng ta sẽ trải qua giấc ngủ REM thường xuyên hơn trong suốt thời gian buổi đêm. Trong suốt giấc ngủ REM, chúng ta thường có những giấc mơ sống động, và bộ não sẽ có mô hình hoạt động giống với khi đang thức.

Não làm gì khi chúng ta ngủ?

Giấc ngủ phục vụ nhiều chức năng khác nhau. Một trong số đó giúp ta ghi nhớ những trải nghiệm ta có trong suốt một ngày. Giấc ngủ REM được cho là quan trọng đối với những ký ức liên quan đến cảm xúc (emotional memory) (ví dụ những kí ức về sự sợ hãi) hoặc phương thức (procedural memory) (ví dụ cách đi xe đạp). Mặt khác, giấc ngủ REM được cho là sẽ phản chiếu lại những lưu trữ về trải nghiệm về những gì chúng ta biết (ví dụ bạn đã ăn gì vào buổi sáng).

Chúng ta cũng biết các trải nghiệm sẽ được “chiếu đi chiếu lại” trong não trong suốt giấc ngủ - ký ức của những trải nghiệm này giống như những phân đoạn của một bộ phim được tua và phát lại. Sự phát lại diễn ra tại các tế bào thần kinh ở hồi hải mã (hippocampus) – vùng não quan trọng đối với trí nhớ - và đã được nghiên cứu thông qua cách những con chuột di chuyển trong mê cung. Sau một bài tập di chuyển, khi những con chuột này được nghỉ ngơi, não của chúng chiếu lại con đường nó đã đi qua trong mê cung, Phát lại giúp tăng cường các kết nối giữa các tế bào não, và do đó được cho là quan trọng đối với việc củng cố ký ức.

Nhưng liệu việc bạn nhớ đã ăn gì vào bữa sáng thì có quan trọng hay không? Có lẽ là không – đây chính là lý do não cần phải chọn lọc những gì nó cần ghi nhớ, quên đi một số thứ nhất định để nhớ những gì quan trọng. Một cách để thực hiện điều đó là “cắt gọt” hoặc “thu nhỏ” các liên kết không mong muốn trong não.

Một lý thuyết hàng đầu về chức năng của giấc ngủ - “giả thuyết cân bằng nội synapse” – gợi ý rằng trong suốt giấc ngủ, có sự một sự suy yếu mở rộng của các kết nối (được gọi là “synapse”) trong não. Điều này được cho là giúp cân bằng với sự tăng cường tổng thể các kết nối xảy ra trong quá trình học hỏi khi chúng ta thức. Bằng cách cắt gọt các kết nối dư thừa, giấc ngủ sẽ giúp “dọn dẹp” một cách hiệu quả để chúng ta có thể học hỏi tiếp vào ngày hôm sau. Sự quấy rầy đối với quá trình này có thể trong một số trường hợp khiến các ký ức trở nên mãnh liệt hơn (mà có lẽ là không mong muốn).

Tầm quan trọng của giấc ngủ là giữ cho não chúng ta hoạt động một cách tối ưu, điều này có thể được thể hiện thông qua sự thay đổi các mô hình giấc ngủ theo độ tuổi. Những đứa trẻ sơ sinh và trẻ em ngủ nhiều hơn so với người lớn, có lẽ vì bộ não đang phát triển của chúng đang phải học hỏi nhiều hơn, và phải tiếp xúc với những tình huống mới.

Thời gian sống sau đó, giấc ngủ giảm xuống và trở nên phân mảnh hơn. Điều này có thể phản ánh sự giảm nhu cầu về giấc ngủ (do chúng ta ít phải học hỏi hơn) hoặc sự phá vỡ giấc ngủ do tuổi tác.

Giấc ngủ cũng đôi khi đóng vai trò như “quản gia” của bộ não. Một nghiên cứu gần đây trên chuột cho thấy giấc ngủ giúp làm sạch các chất độc tích tụ trong não trong thời gian thức, một số có liên tới các bệnh thoái hóa thần kinh. Trong suốt giấc ngủ, không gian giữa các tế bào não tăng lên, cho phép các protein gây độc bị đẩy ra. Có thể bằng cách loại bỏ các chất độc ra khỏi não, giấc ngủ có thể ngăn ngừa các bệnh thoái hóa thần kinh như bệnh Alzheimer’s.

Điều gì xảy ra khi chúng ta không ngủ đủ giấc?

Ngủ đủ giấc là vô cùng quan trọng đối với sự tập trung và khả năng học tập.. Khi mất ngủ, chúng ta không thể tập trung hoặc giữ sự chú ý trong một thời gian dài. Phản ứng của chúng ta bị chậm lại. Chúng ta cũng bị giảm khả năng sáng tạo hoặc tìm ra các giải pháp khi đang cố gắng giải quyết một vấn đề.

Khi bạn không ngủ đủ giấc, não của bạn có thể bị buộc phải tự tắt đi trong một vài giây trong khi bạn vẫn đang thức. Trong “giấc ngủ ngắn” này, bạn có thể trở nên mất ý thức trong một vài giây mà không hề biết. Buồn ngủ trong khi lái xe là nguyên nhân hàng đầu gây ra tại nạn xe cộ, với các ảnh hưởng của tình trạng thiếu ngủ đến não. Mất ngủ cũng có thể dẫn đến các tai nạn chết người tại nơi làm việc – một vấn đề lớn đối với các công nhân làm việc theo ca.

Những ảnh hưởng có ích của giấc ngủ đối với sự chú ý và tập trung đăc biệt quan trọng đối với trẻ em, đối tượng thường trở nên tăng động và gây rối trong lớp khi không được ngủ đủ giấc. Một nghiên cứu cho thấy việc ngủ ít hơn một giờ mỗi đêm trong nhiều đêm có thể ảnh hưởng xấu đến hành vi của một đứa trẻ trong lớp.

Những ảnh hưởng lâu dài của việc thiếu ngủ là gì?

Các tác động lâu dài của việc thiếu ngủ khó được nghiên cứu trên người hơn do vấn đề về đạo đức, tuy nhiên các tối loạn giấc ngủ mãn tính có sự liên quan đối với các rối loạn não như tâm thần phân liệt, tự kỷ hay Alzheimer’s. Mặc dù vậy chúng ta vẫn chưa biết liệu những rối loạn về giấc ngủ có phải là nguyên nhân hoặc triệu chứng cho các bệnh này hay không. Nói chung, những bằng chứng này cho thấy giấc ngủ đủ, sâu là chìa khóa cho một bộ não khỏe mạnh và hoạt động tốt.

Nguồn:

 

Các bài viết cùng chủ đề

Tại sao bộ não của chúng ta cần ngủ, và điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta không ngủ đủ giấc

Bất cứ ai trong chúng ta cũng đã đều trải qua những ảnh hưởng của của việc thiếu ngủ: cảm thấy mệt mỏi và cáu...