Hotline 247
04 6662 6362
 
Hà Nội
0968 378 899
 
Hồ Chí Minh
01289 777 888

Lần đầu tiên trên thế giới tế bào gốc được cấy ghép giữa hai người

BioMedia

Vào ngày 28/3 vừa qua, một người đàn ông Nhật Bản 60 tuổi đã trở thành người đầu tiên tiếp nhận các tế bào có nguồn gốc từ tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng (pluripotent stem (iPS)) từ một người hiến tặng.

Ca ghép đầu tiên, tế bào iPS của người hiến tặng được biến đổi thành tế bào võng mạc và được cấy ghép mắt bệnh nhân.

Thomas Deerinck, NCMIR/SPL

Thành công của cuộc phẫu thuật đã mở ra một hướng mới trong việc ứng dụng công nghệ tế bào gốc đa tiềm năng cảm ứng – tế bào iPS. Phương pháp này cho thấy tiềm năng sản xuất tế bào gốc phôi mà không gặp phải vấn đề về y đức. Ngân hàng tế bào iPS có được từ người hiến tặng có thể được dùng để thực hiện nhiều ca cấy ghép với chi phí thấp hơn nhiều so với trước đây.

Tế bào iPS được tạo ra bằng cách lấy các tế bào trưởng thành từ một bộ phận của cơ thể (ví dụ như da) và tái lập trình các tế bào này khiến chúng quay trở lại  giai đoạn phôi thai. Sau đó chúng có thể được khéo léo định hướng để biệt hóa thành các loại tế bào mong muốn.Gần đây nhất, một người đàn ông ở quận Hyogo, Nhật Bản đã dùng tế bào da của một người hiến tặng tái lập trình thành tế bào iPS sau đó mới biệt hóa thành tế bào võng mạc. Khi đã có được tế bào võng mạc mong muốn, các bác sỹ sẽ cấy chuyển chúng vào võng mạc của bệnh nhân bị thoái hóa điểm vàng. Họ hy vọng rằng các tế bào này chấm dứt sự phát triển của bệnh.

Tạo tế bào iPS từ chính bệnh nhân

Vào tháng 9/2014, tại bệnh viên Đa khoa trung tâm thành phố Kobe, một phụ nữ Nhật cũng được chữa trị thoái hóa điểm vàng bằng một ca phẫu thuật tương tự, các bác sỹ đã cấy ghép tế bào võng mạc được tạo ra từ các tế bào iPS cho người phụ nữ này. Tuy nhiên tế bào sử dụng là tế bào lấy từ da của chính bà. Sau đó, các tế bào cũng trải qua lần lượt từng giai đoạn như trên rồi được chuyển sang võng mạc bệnh nhân thứ hai nhưng do phát hiện ra có sự khác biệt di truyền nên bác sỹ đành phải dừng lại. Tế bào từ các bệnh nhân bị thoái hóa điểm vàng (thường là những người cao tuổi) có thể cũng chứa các sai sót di truyền do đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Nhóm nghiên cứu đã quyết định thiết kế một dự án với nhiều bước điều chỉnh phù hợp và không cần nhiều người tham gia. Các nhà nghiên cứu cho biết người phụ nữ Nhật đã phục hồi tốt. Các tế bào đã tạo ra được bảo quản một năm sau khi phẫu thuật thành công đồng thời khả năng nhìn của bệnh nhân không bị sụt giảm. Đây là kết quả rất đáng mong đợi từ các ca thoái hóa điểm vàng.

Vào ngày 28/3/17, một ca cấy ghép tương tự cũng đã được thực hiện tại bệnh viện này. Bác sỹ Yasuo Kurimoto đã sử dụng tế bào iPS thu được từ việc cải biến tế bào da của người hiến tặng sau khi đã được tái lập trình và bảo quản. Bộ Y tế Nhật Bản cũng đã phê duyệt công trình nghiên cứu này vào ngày 1/2/2017 và có kế hoạch thực hiện trên 5 bệnh nhân tiếp theo..

Việc sử dụng tế bào iPS được từ người hiến tặng không yêu cầu phải khớp hoàn toàn về chỉ số di truyền (yếu tố làm giảm miễn dịch loại thải). Tuy nhiên , Shinya Yamanaka thuộc đại học Kyoto, người nhận giải Nobel về tế bào gốc cũng là người đi đầu trong công nghệ tế bào iPS đã đưa ra ý tưởng lưu giữ các tế bào đã biệt hóa có chủ đích với mong muốn sử dụng cho các ca bệnh cần dùng sau này.

Dự trữ cho tương lai

Yamanaka đã thành lập ngân hàng iPS dựa vào sự phù hợp của người hiến tặng ở ba gen mã hóa kháng nguyên leukocyte trên người (HLAs- human leukocyte antigens). Đây là một protein có trên bề mặt tế bào đảm nhiệm chức năng kích hoạt phản ứng miễn dịch. Ngân hàng tế bào iPS Regenerative Medicine hiện nay đang lưu giữ dòng tế bào từ một người hiến tặng. Tuy nhiên đến tháng 3/2018, ông và cộng sự hi vọng sẽ xây dựng các tế bào HLA từ 5 đến 10 người hiến tặng, số lượng này nó thể đáp ứng 50% nhu cầu của người dân Nhật Bản.

Bác sỹ nhãn khoa Masay ở Takahashi làm việc tại trung tâm Sinh học Phát triển RIKEN, Kobe đã sử dụng các tế bào gốc để cấy chuyển cho nhiều đối tượng bệnh nhân. Bà chia sẻ quy trình tạo tế bào iPS trên bệnh nhân sẽ thực hiện ca cấy ghép vào thứ 3 này. Tế bào đã xử lý luôn sẵn sàng cho các ca bệnh, điều này khắc phục được việc bệnh nhân phải chờ đợi giai đoạn tạo tế bào iPS bằng chính tế bào của mình (thường kéo dài đến vài tháng), và do đó giá thành cũng thấp hơn rất nhiều.

Tại một cuộc họp báo được tổ chức ngay sau khi thực hiện thành công ca phẫu thuật, bác sỹ Takahashi đã nói rằng: mặc dù ca phẫu thuật cấy ghép này rất thành công nhưng thành công đó không thể được công nhận nếu các tế bào đã cấy ghép bị loại thải. Bà dự kiến sẽ không đưa ra bất kỳ kết luận nào cho tới khi phương pháp này khả thí trên năm tình nguyện viên. Theo bà, đây mới chỉ là bước khởi đầu.

Tài liệu tham khảo:

David Cyranoski, "Japanese man is first to receive 'reprogrammed' stem cells from another, person", Nature, 28 March, 2017.

Lược dịch Đỗ Thị Roan

Biên tập Biomedia Việt Nam

Các bài viết cùng chủ đề

Lần đầu tiên trên thế giới tế bào gốc được cấy ghép giữa hai người

Vào ngày 28/3 vừa qua, một người đàn ông Nhật Bản 60 tuổi đã trở thành người đầu tiên tiếp nhận các tế bào có...