Hotline 247
04 6662 6362
 
Hà Nội
0968 378 899
 
Hồ Chí Minh
01289 777 888

Bước tiến mới trong gạn tách tế bào gốc sinh máu

BioMedia

Các nhà khoa học Australia đã phát triển một phương pháp mới trong gạn tách tế bào gốc cho điều trị ung thư máu. Phương pháp này sẽ hạn chế tối đa việc xâm lấn và các tác dụng phụ đối với người hiến tế bào gốc.

Thông thường, tế bào gốc được gạn tách từ người hiến khỏe mạnh để điều trị cho bệnh nhân ung thư máu. Phương pháp gạn tách hiện tại kéo dài và cần bổ sung yếu tố tăng trưởng (G-CSF) để tăng số lượng tế bào gốc sinh máu (tế bào CD34+). Điều này thường dẫn đến một số tác dụng phụ cho người hiến. Khám phá của các nhà khoa học Australia, công bố ngày 15/3/2016 trên tạp chí Nature Communications, giúp rút ngắn thời gian thu nhận tế bào gốc sinh máu mà không cần bổ sung yếu tố tăng trưởng.

Nguồn tế bào gốc trong điều trị ung thư máu

Hiện nay, ghép tế bào gốc đã trở thành cánh cửa hồi sinh cho nhiều bệnh nhân mắc các bệnh máu ác tính. Nhờ có phương pháp này, cơ hội được sống của bệnh nhân ung thư máu tăng lên đáng kể.

Để thực hiện ghép tế bào gốc cần có một nguồn tế bào gốc sinh máu mà thường được thu nhận từ tủy xương hoặc máu ngoại vi. Vì lý do an toàn và sự thuận lợi của kỹ thuật mà việc thu nhận tế bào gốc từ máu ngoại vi được thực hiện nhiều hơn (~75% các ca ghép tế bào gốc đồng loài) so với thu nhận từ tủy xương. Tuy nhiên, bình thường trong máu ngoại vi chỉ có một lượng rất ít tế bào gốc sinh máu và tế bào máu tiền thân.

Huy động và thu nhận tế bào gốc sinh máu

Trong những điều kiện sinh lý bình thường, hầu hết các tế bào gốc sinh máu nằm trong tủy xương. Tuy nhiên, hiện nay, có nhiều cách để “huy động” các tế bào này rời tủy xương đi ra máu ngoại vi như sử dụng G-CSF phối hợp các thuốc có bản chất cytokine. Yếu tố kích thích sinh dòng bạch cầu hạt G-CSF có tác dụng tăng sản xuất dòng bạch cầu hạt trung tính và giải phóng các enzyme nhóm protease. Các protease lại có tác dụng phân hủy một loại protein đóng vai trò như một cái móc treo các tế bào gốc vào tổ chức đệm của tủy xương, và như vậy sẽ giải phóng các tế bào vào tuần hoàn. Hiện đã có một số thử nghiệm lâm sàng nhằm tăng hiệu quả huy động tế bào gốc sinh máu, khi phối hợp G-CSF với AMD3100 - phân tử nhỏ có tác dụng ức chế CXCR4, một loại thụ thể nằm trên tế bào CD34+ đóng vai trò kết dính các tế bào này với tổ chức tủy xương.

Huy động tế bào gốc từ tủy xương ra máu ngoại vi sử dụng AMD3100 và G-CSF.

Tuy nhiên, việc huy động bằng G-CSF đòi hỏi nhiều liều trong nhiều ngày, nên có thể gây đau xương và to lách, đôi khi còn gây vỡ lách, nhồi máu cơ tim, thiếu máu não. Những nhược điểm cố hữu này thúc đẩy các nhà khoa học tìm kiếm chiến lược huy động thay thế - sử dụng liều duy nhất với các phân tử nhỏ.

Phương pháp mới trong huy động tế bào gốc

Nghiên cứu mới được tiến hành bởi nhóm nghiên cứu CSIRO và Viện Y học tái tạo Australia (ARMS) tại Monash. Phương pháp này kết hợp một phân tử khám phá gần đây BOP với phân tử nhỏ AMD3100 (tên thương mại là Mozobil) để huy động tế bào gốc trong tủy xương ra máu ngoại vi.

Tiến sỹ Susie Nilsson, thuộc nhóm nghiên cứu CSIRO, cho biết: sự kết hợp của hai phân tử này trực tiếp tác động lên tế bào gốc, khiến tế bào gốc từ tủy xương chuyển ra máu ngoại vi trong vòng một giờ sau một liều tiêm duy nhất. “Phương pháp điều trị hiện tại yêu cầu bệnh nhân phải bổ sung yếu tố tăng trưởng trong vài ngày (5-7 ngày) để phục vụ cho quá trình gạn tách. Sử dụng phương pháp mới giúp loại bỏ điều này, có nghĩa là thủ tục mất nhiều ngày có thể giảm xuống còn khoảng một giờ”.

Cho đến nay, AMD3100 chỉ có hiệu quả tăng số lượng tế bào gốc khi kết hợp với yếu tố tăng trưởng. “Nhưng yếu tố tăng trưởng có thể gây những tác dụng phụ không mong muốn như đau xương và to lách ở một số bệnh nhân”, Tiến sỹ Nilsson cho biết.

Nhóm nghiên cứu thấy rằng kết hợp giữa hai phân tử nhỏ này không chỉ loại bỏ sự cần thiết của yếu tố tăng trưởng, mà sau khi ghép tế bào gốc chúng có thể hồi phục toàn bộ hệ thống tủy xương và không có tác dụng phụ.

Giáo sư Peter Currie, Giám đốc ARMI, cho biết lợi ích chủ yếu của khám phá này là việc gạn tách tế bào gốc sẽ trở nên hiệu quả hơn, làm giảm đáng kể áp lực cho người hiến tế bào gốc.

“Chúng tôi đang mong muốn được thấy bệnh nhân hưởng lợi từ khám phá này”.

Các thử nghiệm tiền lâm sàng trên mô hình chuột đã cho thấy hiệu quả của việc huy động tế bào gốc sinh máu khi kết hợp hai phân tử nhỏ BOP và AMD3100. Thành công này hứa hẹn tiềm năng cho những ứng dụng lâm sàng trên người trong tương lai không xa.

Phương pháp mới trong gạn tách tế bào gốc cho điều trị ung thư máu. Việc sử dụng kết hợp hai phân nhỏ BOP và AMD3100 sẽ hạn chế tối đa việc xâm lấn và các tác dụng phụ đối với người hiến tế bào gốc. (Nguồn: www.csiro.au)

Tài liệu tham khảo

1. Susan K. Nilsson, et al. (2016), “Therapeutic targeting and rapid mobilization of endosteal HSC using a small molecule integrin antagonist”, Nature Communications 7:11007.

2. Levesque J-P, Liu F, Simmons PJ, et al. (2004), “Characterization of hematopoietic progenitor mobilization in protease-deficient mice”, Blood 104:65-72

3. Flomenberg N, Devine SM, DiPersio JF, et al. (2005), “The use of AMD3100 plus G-CSF for autologous hematopoietic progenitor cell mobilization is superior to G-CSF alone”, Blood 106:1867-1874.

4. https://www.sciencedaily.com/releases/2016/03/160315103603.htm

Dịch giả Trần Tuấn Anh

Biên soạn BioMedia VN

Các bài viết cùng chủ đề

Bước tiến mới trong gạn tách tế bào gốc sinh máu

Các nhà khoa học Australia đã phát triển một phương pháp mới trong gạn tách tế bào gốc cho điều trị ung thư máu. Phương...